|
napoleoni da
tulonis brZola
amiran nikuraZe
saqarTvelos napoleonis sazogadoeba
1793 wlis SemodgomisaTvis
safrangeTi ukiduresad rTul mdgomareobaSi imyofeboda. TiTqmis mTeli
evropa amxedrebuliyo respublikis winaaRmdeg da mis srul ganadgurebas
apirebda. istoriulad safrangeTi mudam mebrZoli qveyana iyo da
mezobel saxelmwifoebTan TiTqmis ganuwyvetliv omobda. magram Tu adre
frangebi kargad organizebuli da SeiaraRebuli armiis da evropaSi
uZlieresi diplomatebis meSveobiT axerxebdnen gamarjvebebis mopovebas,
axla sruliad sxva viTareba iyo. monarqiul evropaSi aRmocenebul
pirvel revoluciur qveyanas aravin emxroboda da arc aravin
gamoesarCleboda. safrangeTi Tavisi Tavis amara darCa da medgrad unda
Sexvedriliyo moaxlovebul oms. arada TiTqos aRar Tavdeboda es
saSineli 1793 weli. mdgomareoba TandaTanobiT uaresdeboda da mTeli
evropa respublikis gardauval daRupvis molodinSi cxovrobda.
magram moxda saswauli, romelsac aravin eloda. moaxlovebuli safrTxis
winaSe mTeli safrangeTi fexze dadga da arnaxuli vaJkacoba da
Tavganwirva gamoiCina. kvlav gaisma 1792 wlis ganTqmuli mowodeba - ~samSoblo
gansacdelSia !~ dauyonebliv gamocxadda sayovelTao mobilizacia da
mokle droSi TiTqmis milionamde frangi dadga TofqveS.
saxelganTqmuli lazar karno, romelsac SemdgomSi ~gamarjvebaTa
organizatori~ uwodes, armiebis Seqmnas Caudga saTaveSi da mokle
droSi 14 armia (!!) Camoayaliba. sagangebo RonisZiebebis ganuxrelad
gatarebisaTvis iakobinurma konventma qveyanaSi terori daakanona.
SeCerda adre miRebuli dekretebis moqmedeba, moispo sityvisa da
presis Tavisufleba, SemoRebul iqna sikvdiliT dasja umcires
danaSaulzec ki.
~amieridan da Cveni teritoriidan mowinaaRmdegis srul gandevnamde,
uklebliv yvela frangi armiis samsaxurSi iricxeba. axalgazrdebi
frontebze wavlen, xanSiSesulebi iaraRsa da sanovages daamzadeben,
qalebi tansacmelsa da karvebs Sekeraven da hospitalebSi imuSaveben.
erovnuli saxlebi jariskacTa yazarmebad gadakeTdeba, xolo
sazogadoebrivi adgilebi - iaraRis damamzadebel saamqroebad . . . . ~
- ewera konventis dadgenilebaSi.
unda aRiniSnos, rom gare safrTxis
paralelurad, ukiduresad iZabeboda qveynis Sida mdgomareoba. swored
am dros, 1793 wlis zafxulis miwuruls, erTmaneTis miyolebiT amboxebul
samxreTis qalaqebs tulonmac auba mxari. cxovrebis pirobebis
gauaresebam da respublikuri (iakobinuri) administraciis simkacrem
qalaqis mcxovreblebi sabolood gamoiyvana moTminebidan da roialistTa
da ingliselTa dapirebebiT motyuebuli tuloni parizs ganudga.
1793 wlis 23 agvistos tulonis seqciebi ajanydnen, daapatimres da
la-maltis cixeSi Casves
konventis saxalxo warmomadgenlebi beili da bove da ingliselebs
daukavSirdnen. qalaqi, Tavisi mZlavri, pirvelxarisxovani
cixe-simagriT, safrangeTis mTeli xmelTaSua zRvis flotiT (31 saxazo
gemi da ramodenime fregati), sawyobebiTa da Tofxanis sardafebi didi
maragiTurT ingleselebis xelSi aRmoCnda.
es respublikisaTvis katastrofis tolfasi iyo. tuloni xmelTaSua zRvaSi
erT-erTi yvelaze mniSvnelovani navsadgomi gaxldaT, romelic
safrangeTis samxreT provinciebs amaragebda.
amasTan, qalaqis galavani gamoCenili samxedro inJinerisa da
safortifikacio xelovnebis didi ostatis sebastian vobanis mier iyo
agebuli (1633-1707). mefe-mzis lui XIV-is dros safrangeTma
TiTqmis yvela sferoSi - politikaSi, xelovnebaSi da literaTuraSi
saocari ayvaveba da ganviTareba ganicada. gamonaklisi arc
safortifikacio xelovneba iyo, romlis saxeli swored sebastian
vobanTan aris dakavSirebuli. vobanma Tavisi moRvaweobis ganmavlobaSi
33 axali cixe-simagre aasena, rekosntruqcia Cautara da srulyo 300-ze
meti cixe-simagre, monawileoba miiRo 53 garemocvaSi da 104 brZolasa
da SetakebaSi. niWieri samxedro inJineris garda, vobani brwyinvale
artileristi, taqtikosi da politikosi iyo. samxedro inJineriis
sferoSi man mTeli gadatrialeba moaxdina da cixe-simagreebis agebisa
da maTi garemocvis sruliad axali taqtika SeimuSava. swored aseTi
didi ostatis mier iyo agebuli tulonis cixe-simagrec.
aseTi mniSvnelovani qalaqisa da pirvelxarisxovani cixe-simagris
dakargva ki respublikur safrangeTs bevr problemas moutanda. amis
garda arsebobda kidev erTi mniSvnelovani garemoeba, romelic tulonis
dabrunebis aucileblobas iwvevda:qalaqi advilad SeiZleboda gamxdariyo
roialistTa da ingliselTa intervenciis placdarmi, saidanac am
ukanaksnelT advilad SeeZloT wamoewyoT Seteva CrdiloeTisaken, lionis
mimarTulebiT, an SeerTebodnen samxreT-dasavleTidan momaval
espanelebs da faqtiurad, safrangeTis mTeli samxreTi CaegdoT xelT.
Ralatma, romelmac ingleselebs xelSi Caugdo xmelTaSua zRvis mTeli
floti da TviTon qalaqic, mTeli safrangeTi SesZra. konventma
saswrafod gamoyo tulonis saalyo armia da mas saTaveSi generali karto
Cauyena. saalyo artileriis xelmZRvanelad sazogadoebrivi xsnis
komitetma moiTxova Zveli samsaxuris artileriis oficeri da swored am
dros SesTavaza saliCetim yvelasaTvis ucnobi artileriis maior
napoleon buonapartes kandidatura. daaxloebiT am periodSi, rodesac
napoleoni samxedro ministrs buSots mimarTavda TxovniT misi rainis
armiaSi gadayvanis Sesaxeb, mis gzaze kvlav gamoCnda qristofore
saliCeti. saliCeti, ogiusten robespierTan, gasparenTan da rikorTan
erTad samxreTSi iyo gagzavnili da konventis komisrebidan erTaderTi
iyo, vinc napoleons icnobda da pativs scemda. swored amitom, rodesac
1793 wlis seqtemberSi, qalaq boseSi napoleoni konventis komisrebs
warudga win, saliCeti mas gulTbilad Sexvda da daxmareba SesTavaza.
cota xnis win saliCetim napoleonis Zmasac, Jozefsac daexmara da
samxreTis armiis StabTan arsebuli batalionis meTaurad daaniSnina igi
- aRsaniSnavia, rom zogi mkvlevari mianiSnebs saliCetisa da
napoleonis Zmas, Jozefs Soris frankmasonur kavSirze, romelmac
garkveul wilad napoleonis winsvlaze imoqmeda..
saliCetim Tavisi danapireba pirnaTlad Seasrula da rogorc zemoT
davinaxeT, sazogadoebrivi xsnis komitets buonapartes kandidatura
warudgina. napoleoni maSinve daniSnes da brZaneba misces saCqarod
gamgzavrebuliyo tulons, general kartos armiis mTavar banakSi
saartilerio parkis mosawyobad da mis xelmZRvanelad.
12 seqtembers napoleoni general kartos warudga win da Tavisi
daniSvnis Sesaxeb moaxsena. tulonis saalyo armiis sardali Jan
fransua karto safrangeTis armiaSi metad koloritul pirovnebas
warmoadgenda. rogorc revoluciis dros xdeba xolme, xelmZRvanel da
sameTauro Tanamdebobeze xSirad SemTxveviTi pirovnebebi iniSneba da
kartoc maT ricxvs miekuTvneboda. araviTari ganaTleba, maT Soris,
cxadia arc samxedro, mas ar gaaCnda. mefis dros igi jer dragunTa
aseulSi msaxurobda, erTxans Jandarmic iyo, bolos mxatvrobasac mihyo
xeli da Tavsac amiT irCenda. magram kartos Zlieri nebisyofa da didi
TviTdajerebuloba gaaCnda, romelTa meSveobiT gasaocar samsaxureobriv
warmatebebs miaRwia:sam TveSi igi jer polkovnikobas, Semdeg brigadis
generlobas da bolos diviziis generlobas da mTavarsardlobas miaRwia !
kartos armia samxedro specialistebis da pirvel rigSi artileristebis
naklebobas ganicdida. saliCeti ar cdeboda, rodesac axlgazrda da
ucnobi, magram artileriaSi kargad gaTviTcnobirebuli napoleonis am
armiaSi daniSvnas moiTxovda. cota xanSi ki yvela darwmunda, Tu ra
energiuli, saqmis mcodne kaci Caudga saTaveSi artilerias. artilerias
simagris garemocvaSi gadamwyveti roli ekisreboda da mis moqmedebaze
didad iyo damokidebuli respublikelTa gamarjvebis bedi. ase rom
axalgazrda napoleons TiTqmis yvelaze sapasuxismgeblo posti eWira da
swored axla unda gamoeCina Tavi da Tavisi cxovreba Seecvala.
rogorc zemoT aRvniSneT, buonaparti armiaSi 12 seqtembers Cavida da
im dResve warudga mTavarsardals. kartosTan xanmokle saubaric ki
sakmarisi aRmoCnda imisaTvis, rom napoleoni mimxvdariyo:am kacs
samxedro saqmeSi araferi gaegeboda da miTumetes cixe-simagreTa
garemocvaSi. sabolood amaSi napoleoni meore dRes, 13 seqtembers
darwmunda, rodesac kartom igi poziciebis dasaTvaliereblad waiyvana.
mTavarsaldalma siamayis daufaravi grZnobit uCvena mas Taavisi
iniciativit gawyobili 8 zarbazniani batarea, romelic
ingliselTa flotis gasanadgureblad iyo gamiznuli, magram kartos
brZanebiT, igi mowinaaRmdegis gemebidan TiTqmis 5 kilometris
daSorebiT iyo gamarTuli, maSin rodesac im droindeli yvelaze
Sorsmsroleli zarbazani 3 kilometramde Zlivs isroda. ~amaze sasacilo
ram Zneli warmosadgeni iyo~ - werda SemgomSi Tavis mogonebebSi
napoleoni.
buonaparti xedavda, rom saalyo parkis mSenebloba sul Tavidan unda
daewyo da energiulad Seudga saqmes. eqvs kviraSi napoleonis
iniciativiT samxreT-armosavleT safrangeTis zRvispireTis mravali
qalaqidan tulonis midamoebSi gadmotanili iqna 100 didi yalibis
qvemexi, aSenebili iqna saxelosnoebi, Camoyalibda momaragebis
sistema. napoleonis brZanebiT zed zRvis pirze aSenda ori batarea,
romelTac mTis da sankiulotebis batareebis ewoda. am batareebis
gamudmebuli srolis Semdeg mtris gemebi iZulebuli gaxdnen
gaSorebuliyvnen da daecalaT mcire reidi. alyis pirvel TveebSi saalyo
jarSi arc erTi sainJinero oficeri ar iyo, ris gamoc napoleoni
inJinerebis, artileriis ufrosis da saartilerio parkis meTauris
movaleobebs asrulebda. mTel dReebs napoleoni batareebze atarebda,
dRe da Rame SeuCereblad, Seusveneblad muSaobda.
14 oqtombers alyaSemortymulebma, 4000 kacis raodenobiT, mowyves
Tavdasxma, raTa xelSi CaegdoT mTisa da sankiulotebis batareebi,
romelnic mosvenebas ar aZlevdnen maT eskadrebs. napoleonis
winamZRolobiT mtris Tavdasxma jer moigeries da Semdeg cixisaken
ukuaqcies.
seqtembris miwuruls daba olulSi Seiriba samxedro sabWo, romelsac
unda gadaewyvita, Tu romeli mxridan unda daewyoT moalyeebs mTavari
ieriSi - aRmosavleTidan Tu dasavleTidan? erTxmad iqna gadawyvetili,
rom ieriSi dasavleTidan unda miitanon, radgan kargad daculi
aRmosavleTi mxarisagan gansxvavebiT, dasavleTiT mxolod erTi cixe
malboskesi iyo, da isic ubralo savele simagres warmoadgenda.
meored sabWo 15 oqtombers Seikriba da parizidan gamogzavnil
garSemortymis gegmas ganixilavda, romelic general d'arsonis mier iyo
Sedgenili da SemdegSi mdgomareobda:gegmiT navaraudevi iyo, rom jari
60000 (!) jariskacisagan Sesdgeba da uxvad aqvs yvela saWiro masala(!).
saalyo jars jer unda aeRo mTa da faronis, ruJis, blanis da sent-katrianis
cixeebi, Semdeg gaeTxara sangrebi tulonis cixis galavnis pirispir da
daewyo ieriSi. rogorc vxedavT gegma naklebad realuri
iyo:tulonisnairi Zlieri cixe-simagris pirdapiri ieriSi uamrav
msxverpls gamoiwvevda da amasTan arc gamarjvebis garantias iZleoda.
amasTanave aseTi gziT moqmedebisas alya TavisTavad didi xniT
gaWianurdeboda da alyaSemortymulebs dros miscemda mieRoT daxmareba.
yvelasaTvis moulodnelad sabWoze Tavisi gegma axalgazrda napoleonmac
warmoadgina, romelic sruliad gansxvavdeboda wina gegmisagan da didi
gaoceba gamoiwvia. napoleoni amtkicebda, rom ar aris saWiro amdeni
cixe-simagreebis aReba da Semdeg kidev sangrebis aSeneba.
napoleoni icavda im azrs, rom Tu tulons zRvidan Semoartyavdnen
iseTive alyas, rogorc xmeleTidan - cixe TavisTavad gatydeboda.
buonapartis gegmis Rirseba imaSi iyo, rom igi ieriSis gareSe qalaqis
swrafad dabrunebis saSualebas iZleoda. buonaparti, Tavisi gegmis
Sedgenisas fiqribda, rom Tu moalyeni qalaqis reidebidan gandevnidnen
ingliselTa flots, qalaqi saboloo angariSSi ganwiruli iqneboda.
mtrisTvis ufro xelsayreli iyo - daewva sawyobebi da Tofxana,
aefeTqebina navsakeTebeli, waeyvana gemebi da gaewminda qalaqi,
vidre Caeketa masSi 15-aTasiani garnizoni da gaewira igi, radgan
adre Tu gvian, mainc mouwevdaT iaraRis dayra, magram ukve
kapitulaciis mZime pirobebze. ingliselebi ki amaze ar wavidodnen da
aucileblad miatovebdnen tulonelebs. ingliselTa tulonis reidebidan
gandevnisaTvis sakmarisi iyo lagomSi, egiletis koncxis kidurze
aSenebuliyo erTi 42 qvemexiani batarea, meore ki, aseTive Zalisa, -
cota moSorebiT, balagies koncxze. am or koncxze ganlagebuli
batareebi ingliselTa flots reidebze gaCerebis saSualebas mouspoben
da maT datovebas aiZuleben. xolo ingliselTagan mitovebuli tuloni
didxans ver gauZlebda alyas da danebdeboda. ~Tu am gegmas miiRebT,
sityvas gaZlevT, tulons erT kviraSi CagabarebTo~ - daumatavs boloSi
napoleons.
magram generalma kartom uaryo igi - aseTi Tamami gegmisaTvis igi jer
kidev ar iyo mzad. napoleonma bevri idava, magram araferi
gamouvida:yvelaferi iqiT midioda, rom gegmas Sesruleba ar ewera.
amasobaSi ki mowinaaRmdegem swored Seafasa keris naxevarkunZulis
strategiuli mniSvneloba da iq saswrafod gadasxa jari. ingliselebma
moixmares yvelaferi, rac ki maT xelT arsebobda:gemebis ekipaJebi,
tuloneli muSebi, xe-tye da SeuCerebeli muSaobis Sedegad, mokle droSi
naxevarkunZulis SuaSi mZlavri reduti aages, romelic yovelmxriv
gaamagres, Sig didi garnizoni Caayenes da redutis siZliereSi
darwmunebulebma mas ~mcire hibraltari~ uwodes. ukve aRar SeiZleboda
fiqri keris naxevarkunZulze ubrZolvelad Sevlisa da mis koncxebze
batareebis agebaze. axla unda aSenebuliyo axali batarea ingliselTa
redutis win, dawyebuliyo sasangro muSaoba da rogorme aeRoT ~mcire
hibraltaris~ simagre. Zvirfasi dro dakarguli aRmoCnda.
rogorc zemoT aRvniSneT, qristofore saliCetisTan erTad, armiaSi
komisrad mivlinebuli iyo Toma gasparenic, energiuli da Wkviani kaci,
romelmac kargad icoda samxedro saqme. buonaparte daukavSirda mas da
tulonis garemocvis Tavisi gegmas gaacno. gasparenma maSinve Seafasa
am gegmis Rirseba, mxarSi amoudga artileriis ufross da yovelmxrivi
daxmareba aRuTqva mas. amasTan tulonis garemomcvel armiaSi kidev
erTi komisari iyo - ogiusten robespieri, Zma yovlisSemZle
maqsimilian robespierisa. gasparenma umcros robespiers gaacno
buonapartis gegma, romelmac aseve miwona igi da samxedro sabWoze
Tavisi daxmareba SesTavaza. es ki ukve bavrs niSnavda. magram kartom
arc samxedro sabWoze miRebuli gadawyvetilebis Semdeg Seicvala azri
da napoleons TiTqmis yoveldRe uxdeboda Sedaveba uvic mTavarsardalsa
da mis StabTan. xan zarbaznebs moabrunebdnen sul sxva, sawinaaRmdego
mxrisaken, xan umiznod uSendnen cecxls mowinaaRmdegis batareebs.
erTxel mTavarsardalma aiyvana napoleoni amaRlebul adgilze da ubrZana
malboskes, ruJisa da blanis cixeebs Soris daedga batarea. amaod
cdilobda buonaparti aexsna kartosTvis, rom sam cixes Soris
ganlagebul am batareas Txutmet wuTSi daangrevdnen da mTel
garnizons amowyvetdnen. karto mTeli Tavisi qedmaRlobiT Tavisas
gaiZaxoda. napoleoni iZulebuli iyo, miuxedavad samxedro disciplinis
simkacrisa, ar Seerulebina es brZaneba.
meorejer, kartom gasca brZaneba aegoT batarea swored im mimarTulebiT,
romelic saerTo gegmas ewinaaRmdegeboda da amasTan iseT adgilze
Senobis win, rom ar rCeboda manZili qvemexis ukugorvisaTvis, xolo
amiT gamowveuli saxlis nangrevebs ki SeeZloT msaxurT dascemodnen
Tavze. napoleoni iZulebuli iyo xelmeored ar damorCileboda
mTavarsardlis brzanebas.
bolos da bolos, Tavgabezrebulma da gaRizianebulma buonapartma
gasparens miswera werili saqmis viTarebaze da kvlav gaumeora tulonis
aRebis sakuTari gegma. kartos moqmedebiT SeSfoTebulma gasparenma
dauyovnebliv parizs gagzavna kurieri, romelsac buonapartis gegma da
kartos pirovnebaze Tavisi Sexedulebebi gaatana.
gasparenisaTvis es ukanaskneli politikuri qmedeba iyo. didi xnis
gadaRlam, SromaSi gaTenebulma Rameebma gastexes es foladis kaci.
noembris pirvel ricxvebSi gaspareni gadaRlilobisagan loginad Cavarda
da 11 noembers, mSobliur qalaq oranJSi 39 wlis gaspareni gardaicvala.
saliCetis winadaddebiT, konventma brZana gasparenis guli parizis
panTeonSi gadmoesvenebinaT.
buonapartisTvis ki gasparenis es ukanaskneli daxmareba sabediswero
aRmoCnda:kartos tuloni daatovebines da alpur armiaSi gagzavnes.
mxatvari karto 10 noembers eqimma fransua dopem Secvala. napoleonis
mogonebebiT, es iyo ~kartoze Wkviani kaci, magram iseTive uvici
samxedro saqmeSi, da yvela im kacis mteri, visac raime niWi etyoboda~.
dopes Camosvlis meore dRes, 11 noembers, miulgravis cixe-simagresTan
gacxarebuli brZola gaCaRda. maSinve brZolis adgilze mTavarsardali da
napoleoni mividnen. ukanasknelis azriT, radgan cixis ieriSi
dawyebuli iyo, unda daemTavrebinaT igi da aeRoT cixe-simagre. dope
dasTanxmda mas da ieriSis sardlobac daavala. magram moulodnelad, Sua
brZolaSi, mTavarsardalma ieriSis Sewyveta brZana da nawilebi ukan
gamoiZaxa. aRmoCnda, rom sacecxle xazze, mtavarsardlisagan moSorebiT
misi adiutanti mokles, ris gamoc SeSinebulma dopem ieriSi CaSala.
napoleoni, romelsac pirisaxe SeRebuli hqonda Sublis msubuqi
Wrilobidan Camonadeni sisxliT, miiWra dopesTan da gancvifrebulma
Sehyvira:im briyvma, romelmac brZolis Sewyveta brZana, tulonis aReba
CagviSalao. jariskacebic, romelTac daxevis dros bevri TavianTi
amxanagi dakarges, samduravs gamoTqvamdnen - nuTu dro ar aris amas
bolo moeRos. rodis Seswyveten mxatvrebisa da eqimebis sardlebad
gzavnasao.
jariskacebis RaRadi Seismines. 10 dRis Semdeg dope gadayenebuli iqna
da mis nacvlad mTavarsardloba saxelovan Jan fransua diugomies
Caabares. ~mas Zveli meomris yvela Tviseba hqonda~ - ixsenebda
SemdgomSi napoleoni - ~TviTon metismetad gulads uyvarda guladebi da
maTTac uyvarda igi. iyo gulkeTili, Tumca ficxi, energiuli,
samarTliani. hqonda marjve samxedro Tvali, omSi medgari da
aRuSfoTveli.~ diugomiem SeZlo buonapartTan saerTo enis gamonaxva da
mis mimarT Rrma pativiscemiT gaimsWvala. 25 noembers man samxedro
sabWo moiwvia, romelzedac konventis komisrebis xelSewyobiT diugomie
napoleonis gegmis Sesrulebaze daTanxmda. axla sityvebidan saqmeze
iyo saWiro gadasvla da danapirebisamebr ~erT kviraSi tulonis aReba~.
rogorc aRvniSneT, ingliselTa flotis gaZevebisaTvis, pirvel rigSi ~mcire
hibraltaris~ aReba iyo saWiro. pirdapiri ieriSi, winaswari
saartileriuo momzadebis gareSe uazro iqneboda da did danakargebTan
iyo dakavSirebuli. amitom buonapartma jer redutis win 45 zarbazniani
batareebi aRmarTa. amasTan napoleonis azriT saWiro iyo kidev erTi
batarea arenis maRlobze daedgaT,
malborskis cixis win, ise rom meore dRes mcire hibraltaris aRebis
Semdeg, SesaZlebeli yofiliyo am batareebidan cecxlis gaxsna.
artileriis ufrosi xSirad ambobda, rom mtris ZlevisaTvis, unda
moulodnelad imoqmedoo da amitom misi brZanebiT e.w. ~konventis
batariis~ mseneblobas saidumloebaSi inaxavdnen da yvelanairad
niRbavdnen. magram buonapartis gegmebi kinaRam CaSlili aRmoCnda:29
noenbers, SuadReze ~konventis bataria~ saxalxo
warmomadgenlebma inaxules, romlebmac iq mdgomi 12 zarbazani
daaTvalieres da TofCebs cecxli gaxsnis brZaneba misces. napoleons
kinaRam elda eca, rodesac amdeni wvalebiT damalulma bataream cecxli
gaxsna da mters Tavisi adgilsamyofeli gasca. gancvifrebulma
buonapartma maSinve saxalxo damcvelebze mTavarsardalTan saCivari
dawera, magram Cadenilis gamosworeba ukve SeuZlebeli iyo. meore dRes
ganTiadze tulonidan mTavarsardal o"xaras meTaurobiT 7000 kaci
gamovida, gadalaxa sen-antuanis cixesTan patara Rele, Tavs daesxa
konventis batarias, gaacamtvera iq mdgomi yvela guSagi da xelT igdo
zarbaznebi. frangebis mTavar banakSi gangaSi atyda. diugomie da
buonaparti maSinve cxenebs moaxtnen da sabrZolo xazisken
gaswies:diugomie uSualod ieriSis mimarTulebiT, xolo napoleoni, mtris
Semdgomi winsvlis SesaCereblad, romelic olulis saartilerio parks
emuqreboda, saswrafod savele qvemexebs agrovebda. Semdeg napoleoni
warTmeuli batareis mopirdapire maRlobisaken gaswia. patara Walaze,
romelic konventis batareasa da am maRlobs Soris gadioda,
mwvervalidan yrilis kidemde saidumlo gza gadioda, romelic
buonapartis brZanebiT batariaze sabrZolo masalis misatanad iyo
agebuli da zeTis xis totebiT dafaruli SeumCneveli iyo mtris
jariskacebisaTvis. buonapartma isargebla amiT da Tavisi jariskacebis
erTi aTaseuliT SeumCnevlad gavida mtris zurgSi da cecxli gauxsna mas.
gaCaRda gacxovelebuli brZola, romlis dros frangebis mxridan nasrolma
tyviam wiTel formaSi gamowyobil erT-erT oficers moxda, romelic
baqanze idga da brZanebebs gascemda. yrilSi Cavardnili oficeri,
frangebisaTvis moulodnelad TviT ingliselTa jaris mTavarsardali oxara
aRmoCnda, romelic dauyonebliv napoleonTan miiyvanes. sardlis tyveT
Cavardnam, mowinaaRmdegis gaaqtiurebam da alyaSi Cavardnis
saSiSroebam aiZula ingliselebi ukan daxeuliyvnen da qalaqSi
dabrunebuliyvnen. frangebi gamarjvebas zeimobdnen, napoleons ki
brZolis dros gamoCenili moxerxebulobasa da mamacbisaTvis
mTavarsardalma polkovnikoba uboZa.
13 dekembers italiidan gamogzavnili 2500 kacisagan Semdgari damxmare
razmis mosvlam, frangebis Stabs keris naxevarkunZulis dakaveba
gadaawyvetina da meore dRes, 14 dekembers frangTa batareebma ~mcire
hibraltars~ cecxli gauxsnes. cxadia, ingliselebma maT cecxlis
gaxsniT upasuxes, gaCaRda gacxovelebuli saartilerio brZola, romelic
15 da 16 dekembersac gagrZelda. 16-Si saRamos Tavsxma wvima wamovida
da Zlieri qari amovarda. gaxarebuli napoleoni jariskacebs amxnevebda,
buneba xels gviwyobs gadamwyveti ieriSisaTviso. Seteva meore dRes,
17 dekembers daiwyo da sami koloniT xorcieldeboda. mowinave kolonas
TviTon mTavarsardali diugomie meTaurobda. sisxliani Setakebis Semdeg,
ingliselebma SeZles respublikelTa Setevis mogerieba da frangebi ukan
daxevas iwyebdnen, rodesac diugomiem meoTxe kolonas, romelsac TviTon
napoleoni meTaurobda, Setevaze gadasvla ubrZana. napoleonis
brZanebiT kolonis win adgilis saukuTeso mcodnes kapitan miuronis
aTaseuli midioda. dilis 3 saaTze miuronis aTaseulma SesZlo
mowinaaRmdegis redutSi SeRweva da mas danarCeni frangebi mihyvnen.
Setakebis dros napoleons jer cxeni moukles, Semdeg ki Tavadac daWres
xiStiT fexSi. dilis 5 saaTisaTvis ~mcire hibraltari~ frangebis xelSi
iyo. buonapartma maSinve saartilerio batareebis gamarTva da
ingliselTa gemebisaTvis cecxlis gaxsna brZana. zRvaze uZleveli
ingliselebi uZlurebi aRmoCndnen saxmeleTo batareebis winaSe da
saswrafod datoves orive reidi. es ki tulonis bedis amarad mitovebas
niSnavda. ~xval an - didi dagviandes - zeg, Tqven tulonSi isadilebTo~
- ganucxada brZolis Semdeg napoleonma generlebs.
aqve unda aRiniSnos erTi friad saintereso faqti, romelic napoleonis
pirovnebis kidev erT Tvisebas hfens naTels. ra Tqma unda, buonaparti
ar iyo pirveli, vinc fsiqologiur faqtors yuradReba miaqcia, magram
udavoa, rom pirvelia, vinc am faqtors ase Rrmad Cawvda da
manamde arnaxul simaRleze aiyvana. jariskacis fsiqologiis da masze
zemoqmedebis unari napoleonma pirvelad swored tulonis garemocvis
dReebSi gamoavlina. mcire hibraltaris aRebis Semdeg, buonapartma erT
metad moxerxebul, magram Zalian saxifaTo adgilas saartilerio
batareis gamarTva gadawyvita. am adgilidan tulonis reidebze
gaCerebul ingliselTa gemebisaTvis metad Zlieri cecxlis gaxsna
SeiZleboda. magram amave dros mowinaaRmdegesac SeeZlo am
batareisaTvis Zlieri cecxli gaexsna da didi zarali mieyenebina
misTvis. Znelad, rom vinmes gaeZlo maT grigalisebur cecxls. magram
napoleonma gaiTvaliswina ra es garemoeba, RamiT, batareis
gamarTvasTan erTad, brZana mis ukan didi alami gamoekidaT,
romelzedac gamoyvanili iyo mis mier batareisaTvis darqmeuli saxeli -
~uSiSarTa batarea~. man kargad icoda, rom jariskacebi, Seqebaze Zunw
bonapartis mier gamoxatul aseT did ndobas ar uRalatebdnen da mis
dasamtkiceblad sisxlis ukanasknel wveTamde ibrZolebdnen. diliT, mzis
amosvlisTanave orive mxridan cecxli gaixsna. napoleonis mier
batareisaTvis boZebuli saxeliT gulmocemulma da siamayiT aRvsilma
frangma artileristebma mTeli dRis ganmavlobaSi ingliselTa
gamanadgurebeli cecxlis qveS ibrZodnen da miuxedavad didi
danakargebisa, fexic ki ar moicvales iqidan. saRamos ingliselebi
iZulebulebi iyvnen SeewyvitaT cecxli da reidebidan gasuliyvnen.
axalgazrda mTavarsardlis es uCveulo nabiji adamianis xasiaTis, misi
Taviseburebebis did codnaze da fsiqologiis sakiTxebSi Rrmad
ganswavlulobaze metyvelebs, rac SemdgomSi kidev araerTxel
damtkicdeba.
18 dekembers saRamos saSineli afeTqebis xmam frangebs tulonis Tofis
wamlis mTavari sawyobis afeTqebis Sesaxeb amcno. naxevari saaTis
Semdeg ki mTeli reidi cecxlis alSi gaexvia - iwvoda safrangeTis
flotis cxra saxazo gemi da oTxi fregati, romelTac ingliselTa
ukanasknelma razmebma wasvlis wis cecxli waukides. qalaqi
carieldeboda, mcxovrebTa umravlesoba saswarafod gascura gemebiT
imave dRes, saRamos 10 saaTze frangebma SeZles qalaqis karebis
Semtvreva da Sig Sevidnen. maT mTeli qalaqi Semoiares da yvelgan
didi siwynare daxvdaT. navsadgurSi mravali bargi eyara, romelTa
waReba gaqceulma qalaqelebma ver moaswres. tuloni respublikelebis
xelSi iyo.
mTeli safrangeTi zeimobda am gamarjvebas. is faqti, rom gamarjveba
frangebisaTvis yvelaze mZime 1793 wels iqna mopovebuli, ormag
sixaruls aniWebda mosaxleobas. es ara marto samxedro warmateba,
aramed udidesi politikuri gamarjvebac iyo. da pirvel rigSi es iyo
didi gamarjveba buonapartesaTvis, misi brwyinvale samxedro karieris
dasawyisi. mas kidev uamravi aseTi da masze didebuli da saxelovani
gamarjveba eloda win, magram tuloni mudam erTaderTi da ganumeorebeli
iyo misTvis. swored aq gamoCnda pirvelad misi poziciuri xedvis unari,
taqtikuri alRo, piradi simamace da rac mTavaria, winamZRolobisa da
organizaciis ubadlo niWi. swored tulonTan SeamCnies da daafases igi.
mTavarsardali diugomie aRtacebas ver faravda. man dauyonebliv
waradgina napoleoni brigadis generlis wodebaze da sazogadoebrivi
xsnis komitetTan gagzavnil werilSi werda:
~daajildoveT da win waswieT es axalgazrda, Torem TviTon waswevs
Tavis Tavs win ! ~
axalgazrda napoleoniT aRfrTovanebuli iyo generali diu teilic:
~sityvebi ver mominaxavs, rom buonapartes damsaxurebebi aRvwero~ -
atyobinebda igi samxedro ministrs - ~saqmisadmi Rrma midgoma,
movlenaTa arsis bolomde Cawvdoma da usazRvro simamace - es sityvebi
sakmarisi araa am saocari oficris Rirsebebis srulad warmoCenisaTvis
~
1793 wlis 22 dekembers ogiusten robespierma da saliCetim buonapartes
brigadis generlis wodeba mianiWes da sazeimod mouloces.
didi rusi mwerlis lev tolstois saxelganTqmul nawarmoebSi ~omi da
mSvidoba~, erTi saintereso momenti aris, rodesac Tavadi andrei
bolkonski gaigebs ra bilibinisagan imis Sesaxeb, rom napoleonis
avangardi dunaize gadavida da briunisaken midis, moulodnelad tulonis
Sesaxeb gaixsenebs - ~es cnoba mware da amave dros sasiamovno iyo
andreisTvis. rogorc ki man rusuli armiis gamousvleli mdgomareobis
Sesaxeb Seityo, maSinve daebada azri, rom swored es aris is tuloni,
romelic mas ucnob oficerTa rigebidan gamoiyvans da didebisaken
mimaval gzas gauxsnis ~ (msoflio literaturis biblioTeka, l. tolstoi
~omi da mSvidoba~, I tomi gv. 213)
me-18 saukunis axalgazrdebisaTvis tuloni, swored rom aseTi
moulodneli warmatebis da swrafi aRzevebis simbolo gaxda. tolstois
kargad aqvs gadmocemuli misi arsi, mniSvneloba - im droindeli
axalgazrdebisaTvis es iyo ~didebisaken mimavali gza~; gza, romelmac
napoleoni franguli armiis uamrav oficerisagan gamoarCia da qveyanas
gaacno.
mravali wlis Semdeg, wm. elenes kunZulze, napoleoni yvelaze xSirad
swored tulons ixsenebda - mas cxovrebaSi uamravi saxelovani
gamarjveba hqonda - lodi, arkole, rivole, austerlici, vagrami, iena
da mravali sxva,; nebismier maTgans SeeZlo didebis SaravandSi
gaexvia misi saxeli, magram napoleonisaTvis yvelaze Zvirfasi mainc
tuloni rCeboda. tuloni misTvis bedis Semobrunebis da didi momavlis
is patara naperwkali iyo, romlidanac Semdgom napoleonis ukvdavi
didebis koconi dainTo.
swored tulonis garemocvis dReebSi buonapartTan TandaTanobiT Seiqmna
oficerTa mcirericxovani jgufi, romelic momavali ~napoleonis pleadis~
pirvel nakads warmoadgenda. Tavidan masSi mxolod oTxi kaci, - Jiuno,
marmoni, miuroni da diuroki, - iyo
andoS Jiuno buonapartze 2 wliT iyo umcrosi. glexis ojaxSi dabadebuli
da gazrdili Jiuno jer kidev bavSvobaSi dragunTa aseulSi Caewera da
ukve 18 wlisa erovnuli gvardiis razmis meTauri gaxda. igi Tavisi
brwyinvale kaligrafiiTa da gasaocaro simamaciT iyo ganTqmuli,
romelTa wyalobiT momavali imperatoris guli moinadira:
erTxel, mowinaRmdegesTan gaafTrebuli brZolis dros, zarbaznis lafetze
miyrdnobili Jiuno napoleonis nakarnaxevs iwerda, rodesac mtris
erT-erTi yumbara maTTan axlos afeTqda da Jiunos da mis nawersac
blomad miwa gadaayara. Jiuno wynarad wamodga, miwa Camoibertya da
rodesac Tavis qaRaldebs Sexeda, mxiarulad wamoiZaxa:
~ra kargia, melnis gasaSrobad nawerze silis moyra aRar damWirdebao~
napoleoni aRtacebuli darca am axalgazrdis vaJkacobiTa da mxiarulobiT.
Tavisi alRoTi maSinve mixvda, rom aseTi pirovneba gverdidan
mosaSorebeli ar iyo. da arc motyuebula. Jiunoze erTguli mas arc ise
bevri hyolia cxovrebaSi. SemdgomSi abrantis hercogma da ~qariSxlad~
wodebulma, Jiunom bonapartis yvela samxedro kampaniaSi miiRo
monawileoba da samsaxureobrivi ierarqiis safexurebze swrafad iwyo
svla.
Jan batist de miuroni mxolod 19 wlis iyo, rodesac tulonTan, ~mcire
hibraltaris~ ieriSis dros napoleonma mas mowinave batalionis
meTauroba daavala. ganaTlebuli oficeri, romelSic TavzexelaRebuli
simamace da iniciativa Zlier gonebasTan iyo Serwymuli, igi
napoleonis TanamebrZolTagan erT-erTi yvelaze niWieri oficeri iyo.
magram saubedurod, igi jer kidev axalgazrda, mxolod 22 wlis asakSi
daiRupa arkoles xidTan gamarTul cnobil brZolaSi - gadamwyvet
momentSi igi napoleons gadaefara da misTvis gankuTvnili dartymebi
Tavis Tavze miiRo. napoleoni didad afasebda miurons da yovelTvis
didi siyvaruliT ixsenebda mas. 1799 wels egviptedan dabrunebisas,
erT-erT fregats napoleonma swored miuronis saxeli daarqva, xolo 1815
wels vaterlosTan damarcxebis Semdeg, napoleons miuronis an diurokis
saxeliT undoda amerikaSi gauCinareba.
ogiust-frederik-luis vies de marmoni daibada 1774 wels aristokratiul
ojaxSi, swavlobda saartilerio saswavlebelSi, Semdeg msaxurobda mecSi
da monmediSi, xolo 1793 wels ufrosi leitenantis wodebiT tulonSi iqna
gagzavnili, sadac, rogorc TviTon werda, ~Sexvda am araCveulebriv
adamians, romelsac mTeli sicocxle daukavSira~.
buonapartes TiTqmis yvela mkvlevari erTxmad aRniSnaven, rom diuroki
iyo erT-erTi im mcire jgufidan, romelTa azrs napoleoni ismenda da
mxedvelobaSi iRebda. ~diuroki auCqarebeli, sityvaZunwi da mkacri
xasiaTisa iyo,~ - ixsenebda napoleoni - ~ magram swored am garegan
simkacreSi imaleboda Zlieri goneba da mxurvale guli~.
amaT garda, napoleonis yuradReba kidev bevrma sxva niWierma oficerma
miipyro, romelTa Soris aRniSvnis Rirsni arian - viqtora, siuSe,
leklerki. marTalia isini ar iyvnen napoleonisaTvis JiunosaviT an
diurokiviT axlo da sando pirebi, magram buonaparti maTgan Tavisi
pleadis meore nakadis Seqmnas apirebda.
|