|
napoleonis rusuli
kampania:
dakarguli SesaZleblobebisa da sabediswero
Secdomebis memkvidreoba
devid
marqxami
napoleonis saerTaSoriso sazogadoeba
Targmani
giorgi zabaxiZis
saqarTvelos
napoleonis sazogadoeba
1812 wlis rusuli kampaniis
droisaTvis aleqsandre da napoleoni jer kidev mokavSireebi iyvnen da
arc surdaTYmsgavsi urTierTobis darRveva. Tumca am or mmarTvels Soris
ganxeTqilebis ori mizezi arsebobda. napoleons surda poloneTis axali
saxelmwifos Seqmna, rasac kategoriulad ewinaaRmdegebodnen aleqsandre
da misi didebulebi. isini friad SeSfoTebuli iyvnen napoleonis mier
varSavis sagrafos SeqmniT da moiTxovdnen napoleonis mier mis
gauqmebas. napoleons ori safuZveli hqonda
ar Seesrulebina es moTxovna:
pirvel yovlisa, mas garkveuli valdebuleba hqonda aRebuli polonelebis
winaSe da meorec, mas sWirdeboda buferuli zonis SenarCuneba ruseTsa
da danarCen evropas Soris. sabolood, zogierTma polonelma miiCnia,
rom napoleonma daarRvia maTTvis micemuli piroba. faqtobrivad, swored
polonelebisadmi mxardaWeram ubiZga napoleons omisaken da yovelive es
mas sakuTari gvirgvinis fasad daujda.
meore mTavar problemas warmoadgenda kontinenturi sistema. Tumca
Tavidan warmatebiT dawyebulma britanuli saqonlis blokadam male
kontinentsac imave xasiaTisa da simZimis problemebi Seuqmna, romlis
winaSe Tavad britaneTi imyofeboda. marTlac, safrangeTSi cxovreba
SedarebiT Zviri gaxda, gaizarda kontrabandis moculoba da safrangeTma
zogierTi oficialuri `gamonaklisic~ daawesa blokadis procesSi.
aleqsandresa da misi vaWarTa klasisaTvis situacia
arasaxarbielo mimarTulebiT warimarTa. 1810 wlisaTvis isini xsnidnen
TavianT portebs `neitraluri~ gemebis, anu inglisuri saqonlisaTvis,
safrangeTTan vaWrobaze SezRudvebis dawesebis fonze. es iyo
napoleonis aSkara gamowveva da TavisTavad omis provocirebas axdenda.
poloneTis sakiTxTan erTobliobaSi am garemoebis ganxilva aranair eWvs
ar badebs, rom omis Tavidan acileba SeuZlebeli iyo.
unda aRiniSnos, rom aleqsandre moemzada omisaTvis. man dado
samSvidobo SeTanxmeba TurqeTTan da daiyolia safrangeTis yofili
marSali da imJamad SvedeTis mefe bernadoti gamosuliyo safrangeTis
winaaRmdeg. samagierod igi dapirda bernadots daxmareboda norvegiis
dapyrobaSi. Semdgom aleqsandrem mTeli rigi moTxovnebi warudgina
napoleons, romelTagan yvelaze mniSvnelovani iyo safrangeTis mier
varSavis sagrafos daTmoba. es napoleonisTvis yovlad miuRebeli iyo da
Sesabamisad oms moaswavebda.
erTi saukunis Semdeg gaCaRebuli pirveli msoflio omis msgavsad, es
iyo omi, romelic realurad aravis ar sWirdeboda da romlis
damTavrebasac zogierTebi, maT Soris napoleonic, umokles vadaSi
varaudobdnen. Tumca aleqsandres sinamdvileSi arc undoda omi, igi
mzad iyo Seetyuebina napoleoni Rrmad deda ruseTis teritoriaze,
Seeqmna frangebisaTvis gausaZlisi pirobebi da msgavsi politikiT
daemarcxebina isini.
napoleoni sakmaod kargad icnobda istorias da aqedan gamomdinare
srulad acnobierebda im garemoebas, rom msgavsi intervenciis
warmatebiT damTavrebis precedenti ar arsebobda. igi saubrobda swraf
gamarjvebasa da swraf mSvidobaze, amasTan kargad icoda rom
aleqsandre mas ruseTSi Rrmad Seityuebda, amasTanave imasac
varaudobda, rom adre Tu gvian, rusebi iZulebuli gaxdebodnen
gaemarTaT gadamwyveti brZola. am mxriv ki napoleons sakmaod kargi
gamocdileba hqonda:mas manamde arasdros ar hqonda wagebuli brZola
rusebTan. gegma sakmaod naTeli iyo: frangebi ar gascildebodnen
smolensks, moigebdnen ZiriTad brZolas da aleqsandresTan megobrobac
kvlav im wertilidan gagrZeldeboda, sadac is Sewyda am samwuxaro `gaugebrobis~
gamo.
istorikosebi xSirad weren, rom
ruseTis kampania warmoadgenda napoleonis `monumentaluri egos~ an `situaciis
arasaTanadod Sefasebis~ Sedegs. arada arcerTi es mosazreba ar dgas
axlos WeSmaritebasTan. es iyo sakmaod gaTvlili nabiji, romelmac
garkveuli logikuroba SesZina msoflioSi ganviTarebul movlenebs.
amasTan, es iyo ara napoleonis, aramed aleqsandres mier
provocirebuli nabiji. yvelafer sxvas rom Tavi davaneboT, omisaTvis
safrangeTis mzadeba ruseTis msgavsi moqmedebis pirdapir gamoZaxils
warmoadgenda. napoleonma es kargad agrZnobina aleqsandres, kargad
agrZnobina man aseve sakuTari miswrafeba mSvidobisaken, rasac
ganapirobebda misi erTguleba tilzitSi dadebuli SeTanxmebebisadmi.
mas surda mSvidoba, magram im momentSi omi gardauvali Seiqna.
napoleoni xelovani iyo omis saqmeSi da misi warmateba mniSvnelovnad
iyo damokidebuli Tavdasxmis ganxorcielebaze. Tu ruseTi daadgeboda
omis politikis gzas, napoleoni am oms Tavad ruseTSi gadaitanda,
rasac misTvis Sesabamisi Sedegebic mohyveboda.
napoleonis rwmeniT, mas gaaCnda gamarjvebis erT-erTi
umniSvnelovanesi atributi - istoriis im etapze yvelaze didi sabrZolo
Zala, romelic naxevar milionze met meomars iTvlida. aq warmodgenili
iyo ocze meti sxvadasxva eri, TiToeuli maTgani sakuTari samxedro
formiTa da droSiT. garkveulwilad problematuri iyo is garemoeba, rom
TiToeuli maTgani sakuTar enaze saubrobda. franguli ki warmoadgenda
ara ubralo jariskacebis, aramed elitis anu oficerTa umravlesobis
enas.
saocrad STambeWdavi sanaxaoba iyo rodesac 1812 wlis 24 ivniss
napoleonis armiam marSiT gadaiara mdinare nemani da Sevida ruseTis
teritoriaze. Tvals ver gaawvdendiT naxevari milion kacs, aTasamde
qvemexs, meomrebsa da marxilebs. da am dros vin daadanaSaulebda
napoleons, rom aranairi safuZveli ar hqonda mis rwmenas sakuTar
gamarjvebaSi. albaT, swored garemomcveli viTarebis StambeWdavma
xasiaTma daakargvina mas realobis SegrZneba. napoleonis elCi ruseTSi
arman de kolenkorti jer kidev 1811 wlis ivnisSi afrTxilebda mas, rom
mefe aleqsandrem gaamJRavna sakuTari ganzraxva Rrmad Seetyuebina
napoleoni ruseTSi, kerZod man aRniSna, rom `frangi mamacia, magram
xangrZlivi gaWirveba da cudi klimati sZlevs da daukargavs mas
SemarTebas. Cveni klimati, Cveni zamTari ibrZolebs Cvens mxareze.~1
napoleons unda gaecnobierebina mis winaSe mdgari safrTxe, magram
misi Semdgomi moqmedebebi sawinaaRmdegos miuTiTeben. mas ar
daugegmavs xangrZlivi kampania da arc hqonda ganzraxuli moskovsa Tu
peterburgSi Sesvla. igi win miuZRoda evropis istoriaSi yvelaze
mravalricxovan armias da mTeli imperia, TviT ruseTis didi nawilic am
kampanias garduval warmatebas uwinaswarmetyvelebda. napoleonma
dauSva pirveli kritikuli Secdoma: man saTanadod ar Seafasa misi
oponentis - mefe aleqsandres SesaZleblobebi. es Secdoma mas sakmaod
Zviri daujda.
brZolas mowyurebuli napoleonis Zalebi win miiwevdnen. ruseTis jari
gaiyo or nawilad, romlebsac barklai de toli da petre bagrationi
Caudgnen saTaveSi. napoleons amjeradac surda Tavisi nacadi xerxi
gamoyenebina da saTiTaod, cal-calke daemarcxebina es ori armia vidre
isini gaerTianebas moaxerxebdnen.
magram amjerad napoleonma ver aisrula Tavisi ganzraxva. iyo calkeuli
Setakebebi, romlebic, uklebliv yvela, frangebis gamarjvebiT dasrulda.
magram ar gaimarTa generaluri brZola, romelic SesaZleblobas miscemda
napoleons gamoecxadebina sakuTari gamarjvebis Sesaxeb. ramodenimejer
iyo SesaZlebloba gaemarTa brZola TiToeul rusul armiasTan, magram
dabneuloba da yoymani aferxebda am miznis miRwevas. ukve naTeli
Seiqna, rom samqeebi ise ar midioda, rogorc adre.
Tavidanve uprincipo da gaumarTlebelma dayovnebebma Seiwira
frangebisaTvis Zvirfasi dro da masTan erTad, gamarjvebis
SesaZlebloba. barklai de toli ar eloda frangebis winsvlas da
SesaZlebeli iyo misi izolireba. kampania axali dawyebuli iyo da
princ iujinis Zalebi ori dRiT CamorCebodnen grafiks. misi maragiT
savse matarebeli mdinare nemanze Seyovnda. gabeduli lideri
gamonaxavda gzebs mebrZoli nawilebis winsvlisTvis, magram SeyovnebiT
srulad isargebla de tolma da aRidgina Tavisi poziciebi.
napoleonis Zma jeromi odnav ukeTesad moqmedebda, Tumca misi
dabrkolebiT garkveulwilad bagrationma isargebla.2 ase rom, kampaniis
pirvelive fazaze, ruseTSi Sesvlis momentSi, mis warmatebas ukve
safrTxe Seeqmna napoleonis qvemdebare sardlebis gaubedavi moqmedebis
gamo.
vilnos mimarTulebiT gadaadgilebisas morigi Seferxeba kidev erTi
SesaZleblobis dakargvis mizezad iqca. amjerad SesaZlebeli iyo
bagrationis armiasTan Serkineba da am mizniT marSali davu
moqmedebda. aq kidev erTxel Seferxda iujini, amjerad ori dRiT
piloniSi. rodesac igi daniSnulebis adgilze mivida, ukve dagvianebuli
iyo. Seferxda jeromic da SesaZlebloba misca bagrations arideboda
brZolas.
unda vaRiaroT isic, rom 29 ivnisis kokispirulma wvimam aiZula
napoleoni SeeCerebina miuratis, neisa da udinos winsvla, ramac aseve
Seuwyo xeli bagrationis armiis garidebas brZolis velidan.
28 ivniss napoleoni Sevida vilnoSi. aq igi Tvrameti dRe icdida da
eloda aleqsandres gamoCenas an saomrad an zavis dasadebad. lodini
amao aRmoCnda. Tumca ivlisi iyo, napoleoni fiqrobda iq gamozamTrebas,
magram dasvenebuli armia xom kargavs Tavis simtkices da efeqturobas.
igi aseve fiqrobda iq xangrZlivi vadiT darCeniliyo da gamoeyenebina
qalaqi rogorc baza sakuTari momavali operaciebisaTvis. dasasruls,
man daaskvna, rom sWirdeboda winsvla, raTa gaemarTa erTi gadamwyveti
brZola.
rodesac igi smolensks miuaxlovda, aRmoCnda rom or rusul armias
moexerxebina gaerTianeba. imis nacvlad rom dauyovnebliv emoqmeda, 15
agvistos napoleonma brZana erTdRiani Seyovneba, riTic rusebs
ukandaxevis saSualeba misca. es iyo kritikuli dayovneba, rameTu
srulad daikarga moulodnelobis efeqti da rusebs qalaqis dacvis
saTanado organizebis SesaZlebloba miecaT. 16-17 agvistos qalaqis
gareubnebSi mniSvnelovani brZolebi gaimarTa. 18 agvistos Setakebebi
droebiT Sewyda, amiT isargebla bagrationis armiam da ukan daixia,
Sesabamisad barklais armia napoleonis winaSe erTi-erTze aRmoCnda.
napoleonma ar isargebla am brwyinvale SesaZleblobiT, rom cal-calke
gaenadgurebina ruseTis es ori armia, romlebmac moaxerxes am
situaciidan uvneblad gamosvla.
18 agvistos napoleoni Sevida qalaq smolenskSi. jer kidev parizSi
SemuSavebuli gegmis mixedviT smolenski unda yofiliyo is wertili,
romelsac ruseTSi Sesuli napoleoni ar gascdeboda. misi armia zamTris
tanisamosiTac ar iyo momaragebuli, fiqric ki ar yofila zamTris
kampaniaze, miT umetes, zamTarSi ukan daxevaze. Tumca rusebma
daangries TavianTi qalaqi da ukan daixies. ase rom brZola
smolenskTan ar Sesdga.
magram napoleoni ar iyo gulubryvilo. igi mixvda, rom saqme ar
midioda misi gegmis Sesabamisad. mas arasruli warmodgena hqonda
rusuli zamTris mkacr xasiaTze. arada vis SeuZlia sruli warmodgena
iqonios masze, Tu sakuTar Tavze ar gamocdis mis bedukuRmarTobas?
smolenskTan napoleoni dadga gadawyvetilebis miRebis saWiroebis
winaSe da es gadawyvetileba mas unda mieRo rac SeiZleba swrafad.
qalaqi dangreuli iyo, magram kvlavac SesaZlebeli iyo masSi
gamozamTreba. es iyo misi pirveli SesaZlebeli moqmedeba. mas hqonda
saTanado maragebi da SeeZlo kampaniis ganaxleba gazafxulze. igi
aRiarebda poloneTis damoukideblobas, rac ganapirobebda mis mimarT
poloneli xalxis loialobas da Seavsebda misi erTguli jariskacebis
rigebs.
napoleons aseve SeeZlo dabrunebuliyo vilnoSi, sadac mas datovebuli
hyavda sakuTari Zalebi da hqonda saTanado maragebi. igi sakmaod
aqtiurad ganixilavda winsvlis SeCerebis am or variants. magram es
xom iqneboda misi gegmis CaSlis toli. misi Tavdapirveli gegma oc
dReSi kampaniis gamarjvebiT dasrulebis Sesaxeb ukve ganuxorcielebeli
iyo, magram mas kvlavac SeeZlo warmatebis miRweva, saWiro iyo mxolod
rusebs SeeCerebinaT ukandaxeba da ebrZolaT! ufro metic, winsvlis
SeCereba SesaZleblobas miscemda rusebs moexdinaT TavianTi Zalebis
mobilizeba da napoleoni danarCeni evropisagan CamoeWraT.
gazafxulamde Seyovneba gazrdida aseve parizSi garkveuli intrigebis
realizaciis albaTobas.
kvlavac miiswrafvoda ra generaluri brZolis gamarTvisaken, napoleons
rCeboda ori SesaZlebloba:gaegrZlebina gza peterburgisa da mefis
dedaqalaqisaken, an gezi aeRo uZvelesi qalaqis –- moskovisaken,
romelic rusebisaTvis erT-erT uwmindes adgils warmoadgenda. dasasruls,
mis nacvlad arCevani rusulma armiam gaakeTa: igi moskovisaken
gaemarTa da napoleonic mis kvals gahyva. moskovamde manZili
orasoTxmoc mils Seadgenda.
napoleoni vilnosTan Tvrameti dRe icdida; smolenskTan damatebiT Svidi
dRe Seyovnda. orma kviram el-ariSTan CaSala egviptis kampania; am
orma Seyovnebam yovelgvari sapatio Secdomis limiti amowura. mesame
Secdoma fataluri Secdomis momaswavebeli iqneboda.
am dros, aleqsandres swrafi svliT mihyavda Tavisi jarebi da kidev
erTxel Seaxsenebda napoleons mosalodneli Sedegebis Sesaxeb. general
beningsenis mier gagzavnil dRis brZanebebSi, mefe werda:
rusebo! mterma gadmolaxa mdinare
dvini da TqvenTan SebrZoleba surs. igi simxdaleSi gwamebT cils,
vinaidan man ar icis an Tavs ityuebs rom ar icis Tqveni sistemis
politika . . . sasowarkveTili mcdelobebi mxolod mis mier wamowyebul
avanturasa da Seqmnil saxifaTi viTarebas Seesabameba; magram niSnavs
es, rom Cvenc unda davkargoT sifxizle da Seqmnili viTarebiT
gamowveuli upiratesobebi? SeZlebs ki igi am qalaqis droebiTi flobiT
daipyros rusuli imperia da daimonos ocdaaTmilioniani mosaxleoba?
sakuTari resursebisagan 800 miliT mowyvetili, igi gamarjvebis
SemTxvevaSic ki ver gaeqceva karlos XII xvedrs. Cveni armiis da
napoleonis ganadgurebaze Seficuli glexebis mier yoveli mxridan
Seviwroebuli gana SeZlebs igi ukan daxevas?
. . . mteri sakmaod Rrmad SemoiWra Cvens teritoriaze, igi male
iwvnevs Tavis Tavze mZime zamTars, SimSils da rusuli armiis
siZlieres. jariskacebo! rodesac dadgeba SebrZolebis Jami, Tqveni
imperatori gacnobebT amis Sesaxeb; igi gaxdeba Tqveni gmirobis mowme
da giboZebT jildos gamoCenili siqvelisaTvis.3
es aris is mimarTva, romelic
agvistoSi iqna gamocemuli da romelic Tavad napoleonis Rirsia!
savaraudoa, rom napoleonic gaecno am mimarTvas:nebismier SemTxvevaSi
es warmoadgenda im gafrTxilebis prototips, romelic aleqsandrem
SeuTvala mas erTi wliT adre kolenkortis meSveobiT. magram napoleonma
miiRo gadawyvetileba da mzad iyo mis gansaxorcieleblad. amaSi
garkveuli logikac arsebobda, romelmac, samwuxarod, amjerad ar
imuSava. misi marcxis mTavari mizezic swored im momentidan unda
veZeboT, rodesac man gaacnobiera saqmeTa sxva mimarTulebiT
warmarTvis realoba.
napoleoni marSiT gaemarTa moskovisaken da kvlavac generaluri
brZolisaken miiswrafvoda. erT rameSi igi marTali gamodga:rusebi ar
daTmobdnen TavianT wminda qalaqs ubrZolvelad. aleqsandrem generali
kutuzovi miavlina barklais jarebis samarTavad da borodinosTan
poziciebis gasamagreblad. napoleons damarcxebuli hyavda kutuzovi
austerlicTan da SesZlebda mis damarcxebas borodinosTanac. am
SemTxvevaSi gansxvaveba mxolod is iyo, rom es carieli gamarjveba
iqneboda da meti araferi. albaT, am brZolaSi damarcxeba iyo umjobesi,
maSin mas ukandaxeva xom ufro Tbil amindSi mouxdeboda. marSi
borodinosken sakmaod warmatebuli gamodga. 5 ricxvSi frangebma kargad
iomes da Sivardinos citadeli da mimdebare teritoria aiRes.
borodinos brZolis dros moxda yvelaferi risi moxdenac napoleons ar
surda brZolis dros. rusebma moaswres maTTvis xelsayreli poziciebis
dakaveba da maTi gamagreba safortifikacio nagebobebiT. maT hyavdaT
asoci aTasamde meomari da hqondaT daaxloebiT eqvsasi zarbazani. maT
winaaRmdeg napoleonma gamoiyvana ara naxevar milionamde jariskaci,
romelic mas kampaniis dasawyisSi hyavda, aramed asociaTasamde
meomari da eqvsasamde zarbazani. armiis Tavdapirveli raodenobis
msgavsi Semcireba gamowveuli iyo im garemoebiT, rom napoleons
uxdeboda gzadagza daetovebina garnizonebi parizTan misi mudmivi
kavSiris uzrunvelsayofad.
ra Tqma unda borodino ar iyo idealuri SemTxveva, magram bolosdabolos
es iyo is gadamwyveti brZola, romelsac ase mouTmenlad eloda
napoleoni. aq gamarjvebisa da Semdeg moskovis aRebis Semdeg
aleqsandre sabolood dasTanxmdeboda mis pirobebze. swored amaSi
mdgomarebda napoleonis gegma. brZolis dRes 1812 wlis 7 seqtembers
napoleonma gaaakeTa misTvis Cveuli morigi mimarTva meomrebisadmi,
romelic naTlad asaxavda gardasul kampaniaTa sidiades:
meomrebo! es aris brZola, romelsac
Tqven mouTmenlad elodiT. gamarjveba axla mxolod Tqvenzea
damokidebuli; gamarjveba Cven unda dagvrCes. es iqneba Cveni
Zlierebis, kargi gamozamTrebisa da samSobloSi Cveni dabrunebis macne.
ibrZoleT iseTive SemarTebiT, rogorc ibrZodiT austerlicTan,
fridlendTan, vitepskTan, smolenskTan; da Tqvens am gmirobas momavali
Taobebi Seasxamen xotbas. dae Tqvan Tqvens Sesaxeb:igi monawileobda
moskovis kedlebTan gamarTul udiades brZolaSi!4
SeiZleba iTqvas, rom frangebi
bolomde ar icnobdnen TavianT adgilsamyofels. maT ar gaaCndaT
adgilmdebareobis kargi rukebi. bertieris mier 6 seqtembers
gamocemuli brZaneba saimperio gvardiis qveiTebis sardlis general
lefabrisadmi miuTiTebda, rom isini imyofebian `en arriere de Majaisk~
[maJaiskTan]5, maSin rodesac sinamdvileSi es qalaqi borodinos meore
mxares 25 milis daSorebiT mdebareobda. albaT amiT aixsneba is
garemoebac, Tu ratom uwodes frangebma am brZolas moskovTan [mdinare]
brZola, rodesac brZolis velTan realurad mdinare kalatSa mdebarebda.
napoleons Tan saukeTeso marSlebi axlda. misma germa iujinma SesZlo
qalaqis dakaveba, xolo neim moaxerxa `sami isris~ saxeliT cnobili
strategiuli punqtis aReba. acnobierebda ra, rom am mimarTulebiT
garRveva ucilobeli gamarjvebis winapiroba iqneboda neim napoleons
sTxova saimperio gvardiis rezervebis gadasrola. gvardiis sardali
marSali besiersi SeewinaaRmdega Tavisi ukanaskneli rezervebis ase
Sors gadasrolas, xolo napoleonma mxari dauWira mis am pozicias.
es iyo logikuri da gaTvlili winadadeba, magram man gamoricxa upirobo
gamarjvebis SesaZlebloba da Sesabamisad aleqsandres mxridan
samSvidobo iniciativis raime Sansi mainc, Tu aseTi rodesme arsebobda.
napoleonma cotaodeni Zalebi miaSvela neis da male brZola gaimarTa `didi
citadelis~ saxeliT cnobil velze, romelic kargad gamagrebul maRlobze
mdebarebda ocze meti damontaJebuli zarbazniT. flangebidan Semovlis
mcdeloba araefeqturi iyo da Seteva ZiriTadad centridan xorcieldeboda.
saocrad sisxliani brZola gamodga. Setevaze gadasul frangebs rusuli
zarbaznebidan Tu aTasobiT muSketidan wamosuli Wurvebis wvima
egebeboda. brZolis veli daRupulebiT gaivso da gadawiTlda. iujinis,
neisa da miuratis bolo Seteva warmatebuli aRmoCnda da `didi citadeli~
aRebul iqna. amis Semdeg citadelze ganTavsebuli zarbaznebis cecxli
ukuqceul rusebs daatyda Tavs. miuratis kavaleria meTodurad Seudga
gaqceuli rusebis ganadgurebas da albaT moaxdenda kidec maTi, rogorc
efeqturi mebrZoli Zalis likvidacias. magram napoleonma uari Tqva
devnaze da rusebi SedarebiT udanakargod ukuiqcnen.
borodinosTan gamarjveba ar iyo srulyofili, magram es mainc
gamarjveba iyo. rusebma dakarges ormoci aTasamde meomari bagrationis
CaTvliT, xolo frangebis danakargebi ocdacameti aTasamde meomars, maT
Soris ormocamde daRupul Tu daWril generals Seadgenda. sul brZolaSi
samocdaCvidmeti aTasi kaci daiRupa, rac arcTu ise didi danakargi iyo,
Tu am brZolis masStabebiT vimsjelebT.
gza moskovisaken ukve xsnili iyo da napoleoni qalaqSi 1812 wlis 15
seqtembers Sevida. igi moeloda, rom mas eaxlebodnen qalaqis
warCinebulTa warmomadgenlebi. amis nacvlad mas daxvda TiTqmis
mitovebuli qalaqi, mxolod ramodenime aTasi mcxovrebiT, maT Soris
cixidan axali gamoSvebuli arcTu cota damnaSaviT. napoleoni Sevida
kremlSi; am Rames rusebma TavianT qalaqs cecxli waukides. frangebi
uZlurni aRmoCndnen cecxlis stiqiasTan brZolaSi, vinaidan rusebs ar
daetovebinaT xanZarsawinaaRmdego mowyobilobebi, Sesabamisad
frangebma mxolod qalaqis daaxloebiT oci procentis gadarCena SeZles.
karga xans prevalirebda mosazreba, rom Tavad napoleonma gadawva
qalaqi. arada es yovelgvar safuZvels iyo moklebuli. zamTari iwyeboda
da misTvis xelsayreli iyo aq gamozamTreba. am mizniT ki mas swored
is saxlebi sWirdeboda, romlebic xanZris dros bolomde daiwva.
miuxedavad amisa moskovSi sakmaod darCa xeluxlebeli Senobebi, rac aq
gamozamTrebis SesaZleblobas iZleoda.
napoleonma ramodenimejer gaugzavna Setyobineba peterburgSi myof
aleqsandres, magram pasuxi ar miuRia. Sikrikebi daniSnulebis adgilze
Casvlas ver axerxebdnen da maT Sua gzidan abrunebdnen. igive
ganmeorda kutuzovTan mimarTebiT. zamTari axlovdeboda da saWiro iyo
gadawyvetilebis miReba.
moskovTanac, smolenskis msgavsad ori arCevani iyo:darCena an wasvla.
moskovidan mxolod erTi mimarTulebiT iyo SesaZlebeli wasvla, anu unda
momxdariyo ukan gamobruneba. xanZris miuxedavad, jarisaTvis
arsebobda uamravi maragi da sakmarisze meti TavSesafari. qalaqis
dacvis organizeba SesaZlebeli iyo, xolo gazafxulTan erTad axali
perspeqtivebic gamoCndeboda. Tumca, isic unda aRiniSnos, rom
problemas warmoadgenda sakmaod myife momaragebis sistema, amasTan
parizidan Sors didi xniT darCena garkveuli politikuri riskis
faqtorsac Seicavda. SesaZlebeli iyo aseve, rom prusiasa da avstrias
ruseTSi Seyovneba napoleonis sisustis niSnad aReqvaT, mis winaaRmdeg
amxedrebuliyvnen da moexdinaT misi safrangeTisgan izolireba.
miuxedavad amisa, moskovSi darCena mainc saukeTeso variants
warmoadgenda. napoleonis erTguli mrCeveli grafi daru swored am
rCevas iZleoda:
davrCeT aq . . . movawyoT kidev
erTi banaki moskovSi da aq gavataroT zamTari. purisa da marilis
gaWirveba namdvilad ar iqneba:danarCens kidev movipovebT. sakvebad
usargeblo cxenebis gamoyenebac iqneba SesaZlebeli. rac Seexeba
sacxovrebels, Tu saxlebi amisTvis ar iqneba sakmarisi, SeiZleba
sxvadasxva saxis saTavsoebiT sargebloba. aq SevZlebT darCenas
gazafxulamde, Semdeg ki SemogvierTdebian Cveni damatebiTi Zalebi da
davasrulebT Cvens dapyrobiT kampanias.6
iyo momenti, rodesac TiTqos am
arCevans unda gaemarjva. magram napoleonma sabolood mrCevlebis
karnaxiT smolenskSi dabruneba gadawyvita. amiT mas SesaZlebloba
miecemoda Seemoklebina sakuTari komunikaciebis qseli da mis
dasacavad datovebuli jariskacebiTa da maragiT Seevso Tavisi armia.
magram napoleoni amjeradac Seyovnda. 19 oqtombers qalaqSi Sesvlidan
daaxloebiT ocdaTxuTmeti dRis Semdeg napoleonis armiam daiwyo
xangrZlivi svla saxlisaken.
napoleoni varaudobda SedarebiT Tbili gziT, samxreTis marSrutiT
dabrunebas. ukve acivebuli iyo; zamTari adreulad movida. magram
gzaze mas rusebi gadaeRobnen. man isini daamarcxa, magram SiSobda,
rom mowinaaRmdege moaxerxebda gadajgufebas da winaRudgeboda mis
ukandaxevas. amitom napoleoni CrdiloeTis marSruts daadga –
borodinos gavliT, anu imave gzas, romliTac movida, gzas, romelic
gacamtverebuli iyo da romelzec kazakebis meti arc araferi
darCeniliyo. napoleons rom ebrZanebina saTanado dazvervis Catareba,
aRmoaCenda, rom rusebi ukuiqcnen da samxreTis marSrutic
gaaTavisufles. ase rom savsebiT SesaZlebeli iyo Semdgomi movlenebis
Tavidan acileba.
moskovis datovebisas wamoiWra sakiTxi, Tu sad unda waeyvanaT
daWrilebi. bevri, maT Soris generali repi miiCnevda, rom SesaZlebeli
iyo daWrilebis moskovSi datoveba; rusebi Turqebi ar iyvnen da
daWrilebs dasavluri standartebiT mouvlidnen. magram napoleons
afiqrebda maTi usafrTxoeba da moiTxovda maT Tan wayvanas, mimarTavda
ra reps:`me ar davtoveb aq Cems xalxs; ruseTis mTels saganZurs
davTmob da erT kacsac ki ar davtoveb Cems ukan. Cven unda
visargebloT cxenebiT, vagonebiT, marxilebiT –- yvelaferi unda
gamoviyenoT maT wasayvanad.~
adreul noemberSi zamTarma daiwyo Tavisi SurisZieba. meomrebi
siarulis dros sikvdilamde iyinebodnen; gardacvlilebs mTlianad
xdidnen tansacmels; cxenebs Wamdnen da Semdeg qurqad iyenebdnen.
disciplina naklebad iyo, darCa mxolod gadarCenis instiqti. napoleoni
Tavis jariskacebTan erTad midioda; nei ariergardSi iyo da usafrTxo
ukandaxevas uzrunvelyofda, riTic cdilobda yvelas TvalSi `mamacTa
Soris umamacesis~ saxeli daemkvidrebina. odinosa da viqtoris Zalebis
mobilizebac ariergardSi garkveulwilad unarCunebda armias saomar
SesaZleblobebs.
smolenski sul sxvanairi daxvdaT. Senobebi praqtikulad ganadgurebuli
iyo, Sesabamisad, aq gamozamTreba praqtikulad SeuZlebeli
Seiqna:armiis nawilebs svla dasavleTisaken unda gaegrZelebinaT.
gadasalaxi iyo bolo dabrkolebac: md. berezina. zamTari isedac
sakmaod mkacri da daundobeli gamodga ukuqceuli armiis mimarT da
Turme kidev erT xafangsac amzadebda. ruseTis am nawilSi naklebad
yinavda da mdinare mTlianad ar iyo gayinuli; yinulze gadasvla rTuli
iyo, xidebi ki –- dangreuli. napoleoni savsebiT logikurad moeloda,
rom mdinare gayinuli daxvdeboda da xidis gasamarTi mowyobiloba ori
dRiT adre mietovebina gzaSi.
aq kidev erTxel gabrwyinda napoleonis genia; misma inJinrebma SeZles
ori xidis ageba, erTi mebrZolebisTvis da erTi cxenebisa da
marxilebisTvis. neis mier rusebis Semotevebisgan zurggamagrebulma
armiam SesZlo xidebze gadasvla, romlebic Semdeg gaanadgures. devid
Candleris SefasebiT mdinareze samdRiani gadasvlis ganmavlobaSi
ubedur SemTxvevas 20-30,000 kombatanti da 30,000 arakombatanti
emsxverpla.8 da mainc samxedro istoriaSi es iyo mdinareze gadasvlis
erT-erTi saukeTeso SemTxveva da napoleons marTlac saqebi sityvebi
ekuTvnis am eqstremalur viTarebaSi bolomde civi gonebis
SenarCunebisaTvis. unda aRiniSnos, rom moskovidan ukan daxevisas man
ufro meti principuloba da simtkice gamoiCina vidre moskovisaken
mimavalma.
xazgasasmelia, rom udinosa da viqtoris SedarebiT axali Zalebis,
xidis konstruqtorTa SemarTebuli moqmedebisa da neis ariergardis
Zalisxmevis gareSe, yvelaferi dakarguli iqneboda.
armiis usafrTxod dagulebis Semdeg, napoleoni parizisaken 1812 wlis 5
dekembers gaemarTa. is aq ufro iyo saWiro. situacia gadaudeblad
moiTxovda Sesustebuli poziciebis gamyarebas. 18 ricxvSi is ukve
parizSi iyo, magram Ramis koSmari mxolod iwyeboda.
16 dekembers parizSi gamocemul Grande Armee-is
29-e biuletenSi gamoqveynda Semdegi cnoba:
6 noembrisaTvis amindi sakmaod
kargi iyo, da armiis svla sakmaod warmatebiT mimdinarebda. civi
amindi 7 noembers daiwyo.; am dRidan yovel RamiT Cven vkargavdiT
ramodenime aseul cxens. smolenskSi misulebs ukve aRar gvyavda
kavaleriisa da artileriisaTvis gankuTvnili cxenebis umravlesoba . .
. moulodnelad ufro acivda; 14, 15 da 16 noembers Termometri
Teqvsmetidan Tvramet gradusamde yinvas uCvenebda . . . gzebi yinuliT
iyo dafaruli; kavaleriis, artileriisa da satvirTo cxenebi yovel
RamiT iRupebodnen ara aseulobiT aramed aTasobiT, gansakuTrebiT
germanuli da franguli cxenebi . . . ramodenime dReSi 30,000-ze meti
cxeni daiRupa. ase rom, armia romelic 6 noembers sakmaod karg
mdgomareobaSi iyo, 14 noembrisaTvis sruliad gansxvavebul
mdgomareobaSi aRmoCnda –- praqtikulad darCa kavaleriis,
artileriisa da transportis gareSe . . . am garTulebam, autanel
yinvasTan erTad, Cven ususur mdgomareobaSi Cagvagdo. yvelam,
visTvisac gangebas ar hqonda miniWebuli bedis ukuRma trialis
gaZlebis niWi da visac aklda saTanado wvrTna, dakarga SemarTeba,
xalisi da mxolod ubedurebisa da katastrifebis zmanebebis tyveobaSi
aRmoCnda . . .
sxvanairad rogor unda SevafasoT
1812 wlis kampania, Tu ar vaRiarebT im garemoebas rom es namdvili
katastrofa iyo? katastrofa, magram SeiZleboda ki misi Tavidan
acileba? kritikosebi miuTiTeben napoleonis jiut xasiaTze,
gadaWarbebul ambiciaze, realobis SegrZnebis dakargvaze. pirveli ori
SeniSvna udaod ukugdebul unda iqnes. yvelaferi rom Tavis dinebaze
mieSva, kontinenturi sistema, romelic Tavisi warmatebis pirvel
niSnebs imkida, Sewyvetda Tavis arsebobas da masTan erTad
daimarxeboda misi imedebi samSvidobo molaparakebebze inglisis
dayoliebis Taobaze. ufro metic, misi Semguebluri politika ruseTis
mimarT aRqmul iqneboda mis sisusted da Sesabamisad moaxdenda
garkveuli qmedebebis provocirebas prusiisa da TviT avstriis mxridan;
yovelive amis Sedegad ki SeiZleboda Seqmniliyo axali koalicia mis
winaaRmdeg.
visac eWvi epareba am daskvnaSi SeuZlia Tvali miadevnos 1813-1814
wlis kampaniaTa msvlelobas.
napoleons es kargad esmoda. mogvianebiT, igi mzad iyo eRiarebina,
rom Secdoma dauSva espaneTis mimarT moqmedebiT, magram msgavsi
sinanuli mas arasodes gamouTqvams 1812 wlis kampaniaze.
garkveulwilad marTlac SesaZlebelia napoleons brali davdoT realobis
SegrZnebis dakargvaSi:mxolod ara politikuri situaciis ararealur
xedvaSi, aramed ruseTis mefis axleburi politikisa da rusuli zamTriT
gamowveuli problemebis arasaTanadod aRqmaSi.
da bolos, napoleonma ver gaacnobiera, rom araTu erTi, aramed aTi
gamarjvebac ki ver aiZulebda aleqsandres damjdariyo molaparakebebis
magidasTan. amis Sesaxeb aleqsandrem pirdapir auwya napoleons
kolinkortis meSveobiT, aseve - Tavis mimarTvaSi, magram napoleonma
ar Seismina, ar gaiTvaliswina misi sityvebi.
rac Seexeba zamTars, napoleoni arasdros ar gegmavda moskovSi da TviT
smolenskSi Sesvlasac ki. igi nel-nela Seityues qveynis siRrmeSi.
magram gviani arasdros ar yofila. moskovSi Sesvlamde igi yovlad
umizezod orjer Seyovnda. magram mesame Seferxeba moskovSi namdvilad
fataluri gamodga. mas rom gamoecxadebina gamarjveba da ukan
gamobrunebuliyo an moskovSive gamoezamTrebina, yvelaferi sasikeTod
warimarTeboda. oTxi, Tundac sami kviriT adre moskovidan gamosvla mas
Tavidan aacilebda im sirTuleebis udides nawils, romlis gamovlac
Semdeg mouxda ukandaxevis dros. moskovSi gamozamTrebis SemTxvevaSi
igi dakargavda cxenebs (sakvebis ararsebobis gamo), magram axali
cxenebiTa da maragiT igi gazafxulze aRiWurveboda da Tavis
kampaniasac warmatebiT gaagrZelebda.
. . . magram man ase ar imoqmeda, xolo msgavsi araprincipuloba da
Seferxeba napoleonsa da masTan erTad am kampaniaSi myof Zalebs
ganuzomel fasad daujdaT.
|